ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΕΛΑΙΑ

Τα αιθέρια έλαια είναι σύνθετα μείγματα πτητικών οργανικών ενώσεων φυτικής προέλευσης. Μπορούν να εξαχθούν από διάφορα μέρη των φυτών (φύλλα, βλαστούς, καρπούς, άνθη και ρίζες). Ονομάζονται «ουσιώδη» έλαια επειδή αντανακλούν τη εσωτερική φύση ή την ουσία του φυτού από το οποίο προέρχονται. 

Σε θερμοκρασία δωματίου βρίσκονται σε υγρή κατάσταση, σπάνια χρωματισμένα, αλλά με την οξείδωση μετατρέπονται σε σκούρο κίτρινο χρώμα. Είναι ελάχιστα διαλυτά στο νερό, αλλά διαλύονται σε αλκοόλες, λιπίδια και κοινά οργανικά διαλύτες. 

Η πολύπλοκη σύνθεσή τους οφείλεται στην παρουσία πολλών μεμονωμένων ουσιών με πολύ μεταβλητές συγκεντρώσεις. Στα καθαρά αιθέρια έλαια υπάρχουν πάνω από 200 συστατικά. Γενικά, όλα τα αιθέρια έλαια έχουν 2 ή 3 κύρια συστατικά με συγκέντρωση μεταξύ 20-70% και αυτά τα συστατικά καθορίζουν τις βιολογικές ιδιότητες των ελαίων. Τα συστατικά μπορούν γενικά να ταξινομηθούν σε πτητικές και μη πτητικές φράξιες. Το 1-10% του βάρους του αιθέριου ελαίου αποτελείται από καροτενοειδή, λιπαρά οξέα, φλαβονοειδή και κεριά, που ανήκουν στις μη πτητικές ουσίες. 

Χρήση στην κοσμητολογία

Τα αιθέρια έλαια, λόγω των χαρακτηριστικών ιδιοτήτων των αρωματικών φυτών από τα οποία εξάγονται, έχουν ποικίλες χρήσεις σε αρωματοποιία και βιομηχανικά καλλυντικά προϊόντα. Κυρίως χρησιμοποιούνται για το άρωμά τους, είτε για την παρασκευή αρωμάτων είτε για τη βελτίωση της οσμής του ίδιου του καλλυντικού προϊόντος.

Έχει επίσης αποδειχθεί ότι έχουν ευρεία αντιμυκητιακή, αντιμικροβιακή, αντιφλεγμονώδη και αντιοξειδωτική δράση, γι' αυτό συχνά περιλαμβάνονται και σε καλλυντικές συνθέσεις για την περιποίηση δέρματος και μαλλιών.

Σε προϊόντα περιποίησης δέρματος, τα αιθέρια έλαια συχνά βρίσκονται σε μείγματα με άλλες ενεργές ενώσεις. Επειδή αποτελούνται κυρίως από μόρια χαμηλού μοριακού βάρους και λιπόφιλα (διαλυτά σε έλαια) μόρια, αυτό τους επιτρέπει να διεισδύουν στο δέρμα και γι' αυτό χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με άλλες ουσίες που από μόνες τους δεν μπορούν να περάσουν το δέρμα. Μπορούν να τροφοδοτήσουν το δέρμα με θρεπτικά συστατικά και να βελτιώσουν την εμφάνισή του. 

Αιθέρια έλαια αντί για συντηρητικά;

Είναι αλήθεια ότι έχουν αντιμυκητιακή και αντιμικροβιακή δράση, αλλά για να διασφαλιστεί η σταθερότητα ενός καλλυντικού προϊόντος, θα έπρεπε να χρησιμοποιηθούν μεγαλύτερες ποσότητες αιθέριων ελαίων από αυτές που επιτρέπονται. Γι' αυτό χρησιμοποιούνται κυρίως ως βοηθητικά συντηρητικά και μπορούν να μειώσουν την συγκέντρωση άλλων συντηρητικών, αλλά συνήθως δεν χρησιμοποιούνται μόνες τους. 

Είναι ασφαλή;

Η ασφάλεια της χρήσης τους σε καλλυντικά προϊόντα εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της ποιότητας των πρώτων υλών και της μεθόδου εκχύλισης που χρησιμοποιείται για την απόσπαση του αιθέριου ελαίου. Επιπλέον, πρέπει να φυλάσσονται σε αεροστεγή δοχεία και να προστατεύονται από το φως. Με αυτόν τον τρόπο διατηρούνται τα χαρακτηριστικά τους και αποφεύγονται προβλήματα αστάθειας που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη σύνθεση και τη σταθερότητά της. 

Πώς τα εξάγουν;

Τα αιθέρια έλαια εξάγονται με διάφορες μεθόδους εκχύλισης, η επιλογή της οποίας εξαρτάται από το ακατέργαστο φυτικό υλικό. Οι εκχυλίσεις μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες: συμβατικές και καινοτόμες μέθοδοι. Στις συμβατικές περιλαμβάνονται η ψυχρή έκθλιψη, η εκχύλιση με διαλύτες, η απόσταξη (με ατμό και με νερό), η υδροδιάχυση και άλλες. 

Με καινοτόμες τεχνικές αποφεύγουμε ορισμένες αδυναμίες των συμβατικών μεθόδων. Με τις νεότερες τεχνικές επιδιώκουμε να μειώσουμε τον χρόνο εκχύλισης, την κατανάλωση ενέργειας, καθώς και τη χρήση διαλυτών και τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η εκχύλιση με υπερκρίσιμο CO2, υπερηχητική εκχύλιση, εκχύλιση με μικροκύματα χωρίς διαλύτες και άλλες. 

Ανεπιθύμητες ενέργειες

Τα αιθέρια έλαια μπορούν να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες, οι οποίες είναι κυρίως ήπιες, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν παρατηρηθεί σοβαρές αντιδράσεις. Εάν χρησιμοποιηθούν τοπικά χωρίς αραίωση, μπορεί να προκαλέσουν ερεθισμό και/ή ερύθημα στο δέρμα και τις βλεννογόνους, γι’ αυτό συνιστάται να χρησιμοποιούνται μόνο σε αραιωμένη μορφή.

Τα επίπεδα τοξικότητας διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των αιθέριων ελαίων. Πολλά είναι τοξικά ακόμη και σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις λόγω της τοξικότητας των συστατικών τους. Σε άλλες περιπτώσεις, πολλά που θεωρούνται μη τοξικά, μπορεί να προκαλέσουν αντιδράσεις σε άτομα που ήταν προηγουμένως ευαίσθητα σε κάποιο συγκεκριμένο αιθέριο έλαιο. 

Η ηλικία του ατόμου μπορεί επίσης να συμβάλει στο επίπεδο τοξικότητας λόγω της επίδρασης που έχει στη δομή του δέρματος και το μεταβολισμό, με αποτέλεσμα οι πολύ νέοι και οι ηλικιωμένοι να είναι πιο ευαίσθητοι. Οι πιο συχνές επιπλοκές που προκαλούν τα αιθέρια έλαια στην κοσμητολογία είναι: δερματίτιδα επαφής (επαγγελματική και αλλεργική) και φωτοευαισθησία.

Στον πρώτο πίνακα αναφέρονται οι πιο συχνοί αλλεργιογόνοι παράγοντες στα αιθέρια έλαια, ενώ στον δεύτερο πίνακα οι λιγότερο συχνοί. 

 Φωτοτοξικότητα

Όταν μιλάμε για φωτοτοξικότητα, συνήθως αναφερόμαστε σε εκχυλίσματα που περιέχουν φουροκουμαρίνες ή φουρανοκουμαρίνες. Επιστημονική Επιτροπή για την Προστασία των Καταναλωτών (SCCS) έγραψε γνώμη για τις αναφερόμενες ουσίες και κατέληξε ότι είναι ασφαλείς έως 1 ppm (1mg/kg) στα τελικά προϊόντα. Παραδείγματα αιθέριων ελαίων με φουρανοκουμαρίνες είναι: αιθέριο έλαιο περγαμόντου, γκρέιπφρουτ, λεμονιού, λάιμ, πικρής πορτοκαλιάς και άλλα. 

Ωστόσο, τα αιθέρια έλαια είναι νομοθετικά περιορισμένα σε συγκεντρώσεις που δεν θα πρέπει να προκαλούν ανεπιθύμητες ενέργειες, εφόσον δεν είμαστε αλλεργικοί σε κάποιο συγκεκριμένο έλαιο και είναι καλό να γνωρίζουμε ποια αιθέρια έλαια είναι ευαίσθητα στο φως και να αποφεύγουμε τη χρήση τους όταν εκτιθέμεθα στον ήλιο.

Tisserand R, Young R. Σύνθεση αιθέριων ελαίων. Ασφάλεια Αιθέριων Ελαίων. 2014;5–22

Abdul Aziz ZA, Ahmad A, Mohd Setapar SH, Karakucuk A, Azim MM, Lokhat D, Rafatullah M, Ganash M, Kamal MA, και Ashrad GM. Αιθέρια Έλαια: Τεχνικές Εκχύλισης, Φαρμακευτικό και Θεραπευτικό Δυναμικό – μια ανασκόπηση. Current Drug Metabolism. 2018;19(0) Schäfer UF, Schneele J, Schmitt S, Reichling J. Αποτελεσματικότητα, απορρόφηση και ασφάλεια των αιθέριων ελαίων. Δερματολογική, Κοσμητολογική και Καλλυντική Ανάπτυξη: Θεραπευτικές και Καινοτόμες Προσεγγίσεις. 2007;401-418 

https://ec.europa.eu/health/scientific_committees/consumer_safety/docs/sccs_o_102.pdf 

https://ec.europa.eu/health/ph_risk/committees/04_sccp/docs/sccp_o_036.pdf