Posted by Katarina Fajfar
on March 18, 2025
Atopowe zapalenie skóry to choroba skóry, która dotyka nie tylko dzieci, ale także dorosłych. Ponieważ pacjenci chcą unikać konwencjonalnego leczenia kortykosteroidami, przeprowadzono wiele badań, aby sprawdzić, czy suplementy diety mogą łagodzić objawy atopowego zapalenia skóry.
Czym jest atopowe zapalenie skóry?
Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła zapalna choroba skóry, charakteryzująca się intensywnym swędzeniem oraz pojawianiem się wyprysków lub potocznie egzemy. Początkowo naukowcy uważali, że jest to choroba, która pojawia się i ustępuje w dzieciństwie. Dziś atopowe zapalenie skóry jest uznawane za schorzenie przewlekłe, które może rozpocząć się także w wieku dorosłym. AZS dotyka do 20% populacji w krajach rozwiniętych, co czyni ją jedną z najczęstszych chorób przewlekłych. Częstość występowania atopowego zapalenia skóry wzrosła dwukrotnie lub trzykrotnie od lat siedemdziesiątych XX wieku.
Co jest nie tak ze skórą pacjentów z atopowym zapaleniem skóry?
Patofizjologia atopowego zapalenia skóry obejmuje nieprawidłowe funkcjonowanie naskórka i w konsekwencji stan zapalny. Nieprawidłowe działanie warstwy rogowej skóry przyczynia się do zwiększonej transepidermalnej utraty wody oraz zmienionego składu lipidów z obniżonym udziałem ceramidów.
Choroba wiąże się ze zwiększoną odpowiedzią immunologiczną na czynniki zewnętrzne
Zaburzenia funkcji naskórka są również powiązane z nierównowagą komórek układu odpornościowego, takich jak limfocyty T pomocnicze (Th2, Th22 i Th17). Komórki odpornościowe reagują przez immunoglobulinę (IgE) na alergeny, które są nieszkodliwe dla osób bez atopowego zapalenia skóry.
Niektóre czynniki, takie jak pokarm, zanieczyszczone powietrze, kontakt z alergenami kontaktowymi, mogą wywoływać zaostrzenia lub pogarszać chorobę. Na przebieg choroby wpływają także inne nieswoiste czynniki, takie jak temperatura, wilgotność i stres psychologiczny.
Co obecnie wiemy o leczeniu atopowego zapalenia skóry?
Obecne leczenie atopowego zapalenia skóry koncentruje się głównie na łagodzeniu i kontroli objawów oraz unikaniu zaostrzeń. Główną metodą leczenia jest odbudowa bariery naskórkowej za pomocą emolientów oraz leczenie przeciwzapalne miejscowe kortykosteroidami, inhibitorami kalcyneuryny i inhibitorami fosfodiesterazy.
Ponieważ wielu pacjentów chce unikać leczenia kortykosteroidami, głównie ze względu na działania niepożądane, często zaleca się stosowanie różnych suplementów diety w celu złagodzenia objawów atopowego zapalenia skóry. Jednak czy suplementy diety są rzeczywiście skuteczne w leczeniu AZS?
Probiotyki
Probiotyki to żywe mikroorganizmy (np. bakterie), które są takie same lub podobne do mikroorganizmów naturalnie występujących w ludzkim organizmie i mogą być korzystne dla zdrowia. Jeśli liczba limfocytów T układu odpornościowego w jelicie grubym jest zbyt niska, a mikrobiota słabo rozwinięta, osoba może być bardziej podatna na alergie. To stanowi predyspozycję do rozwoju atopowego zapalenia skóry.
Niektóre badania potwierdzają skuteczność stosowania probiotyków w poprawie objawów atopowego zapalenia skóry. Badanie przeprowadzone na Ukrainie w 2010 roku wykazało, że podawanie mieszanki probiotycznej z dodatkiem fruktooligosacharydów wiązało się z istotną poprawą kliniczną u dzieci z AZS. Skuteczność terapii probiotycznej u dorosłych z AZS nie została jeszcze potwierdzona.
Prebiotyki
Aby wspierać zdrową mikroflorę jelitową, nowa strategia leczenia obejmuje stosowanie suplementów prebiotycznych. Prebiotyki to pokarmy lub dodatki zawierające niestrawne składniki, które selektywnie stymulują wzrost i/lub aktywność niepatogennych bakterii jelita grubego. Prebiotyki często występują w formie oligosacharydów. Najskuteczniejsze w łagodzeniu objawów atopowego zapalenia skóry okazały się mieszanki probiotyków i prebiotyków.
Witamina D
Wiele badań oceniało możliwy związek między niedoborem witaminy D a występowaniem atopowego zapalenia skóry. Osoby mieszkające na obszarach o mniejszym nasłonecznieniu są bardziej narażone na niedobór witaminy D.
U niektórych pacjentów z AZS stwierdzono obniżone stężenia witaminy D w surowicy oraz zmniejszoną zdolność do produkcji peptydów przeciwbakteryjnych z powodu osłabionego układu odpornościowego. Im mniej peptydów przeciwbakteryjnych w skórze, tym gorzej skóra broni się przed infekcjami.
W leczeniu atopowego zapalenia skóry testowano także fototerapię z użyciem wąskiego spektrum promieniowania UVB. Stwierdzono, że terapia znacznie zwiększa poziom witaminy D w surowicy oraz podnosi ekspresję peptydów przeciwbakteryjnych w zmianach egzemy.
Wiele badań sugeruje, że u wybranych podgrup pacjentów należy dodatkowo badać stężenia witaminy D w surowicy i na tej podstawie decydować o konieczności suplementacji witaminą D.
Olej rybi
Pacjenci z atopowym zapaleniem skóry mają defekt enzymu delta-6 desaturazy, przez co nie są w stanie produkować kwasu gamma-linolenowego. Kwas gamma-linolenowy (GLA) to niezbędny kwas tłuszczowy z rodziny kwasów omega-6. Zaleca się, aby pacjenci z AZS uzupełniali kwas gamma-linolenowy w formie suplementów diety z kwasami omega-6, zwracając szczególną uwagę na zawartość GLA.
Problemem u pacjentów z AZS jest także nieprawidłowy stosunek kwasów omega-3 do omega-6. Zwykle, mimo niedoboru niezbędnego kwasu gamma-linolenowego, jest więcej kwasów omega-6 niż omega-3. Nowsze badania wykazały, że doustne stosowanie długołańcuchowych kwasów omega-3 może być obiecujące w łagodzeniu objawów atopowego zapalenia skóry. Metoda ta nie jest jeszcze w pełni przebadana, ale jak dotąd wykazuje pozytywne efekty u pacjentów.
Olej z wiesiołka dwuletniego i olej z ogórecznika
Olej z wiesiołka dwuletniego i olej z ogórecznika to naturalne suplementy często stosowane w leczeniu egzemy. Oba oleje zawierają dużo kwasu gamma-linolenowego (GLA), olej z wiesiołka zawiera 8-10% GLA, natomiast olej z ogórecznika aż 23% GLA.
Oba oleje wykazują doskonałe działanie przede wszystkim miejscowo, ponieważ dodawanie kwasu gamma-linolenowego miejscowo stymuluje gojenie się egzemy. Dlatego olej z wiesiołka i olej z ogórecznika są włączone do linii Skinfairytale przeciw atopowemu zapaleniu skóry. Te oleje znajdziesz w produktach AtopicCream, AtopicBalm i Renew Cream.
Minerały i witaminy
Niedobór minerałów odgrywa ważną rolę w rozwoju atopowego zapalenia skóry. Zwykle pacjentom brakuje przede wszystkim mikroelementów, takich jak cynk i selen. Niedobór cynku wiąże się z osłabionym gojeniem się ran.
Stres oksydacyjny to kolejny czynnik patofizjologiczny przyczyniający się do rozwoju zapalenia skóry. Do tej pory badano, czy hamowanie stresu oksydacyjnego za pomocą dodatku antyoksydantów, takich jak witaminy A, C i E, może być skuteczne. Szczególnie witaminy C i E chronią przed szkodliwym działaniem wolnych rodników. Ponieważ funkcja bariery skóry w atopowym zapaleniu skóry jest bardzo osłabiona, ochrona przed szkodliwym wpływem rodników jest również osłabiona. Z tego powodu zaleca się spożywanie witamin C i E, aby zwiększyć antyoksydacyjną ochronę organizmu.
Jaki suplement diety jest więc skuteczny w łagodzeniu objawów atopowego zapalenia skóry?
Zasadniczo przed rozpoczęciem stosowania jakichkolwiek suplementów diety zaleca się najpierw wykonać badania, aby sprawdzić, czy brakuje Ci konkretnej witaminy, minerału lub kwasu tłuszczowego. Jeśli nie masz niedoboru np. witaminy D, nie możesz oczekiwać, że jej suplementacja przyniesie efekty. Ogólnie nie powinno się samodzielnie przepisywać suplementów diety, ponieważ można sobie zaszkodzić bardziej niż pomóc. Nadmiar witamin lub minerałów może mieć skutki uboczne. Dlatego jeśli chcesz wspomóc łagodzenie objawów atopowego zapalenia skóry suplementami, najpierw wykonaj badania krwi, które pokażą, jakiego witaminy/minerału Ci brakuje.
Blog powstał we współpracy z Cosmedoc.si