OLEJKI ETERYCZNE

Olejki eteryczne to złożone mieszaniny lotnych związków organicznych pochodzenia roślinnego. Olejki eteryczne można pozyskiwać z różnych części roślin (z liści, łodyg, owoców, kwiatów i korzeni). Nazywa się je „esencjonalnymi” olejkami, ponieważ odzwierciedlają wewnętrzną naturę lub istotę rośliny, z której są pozyskiwane. 

W temperaturze pokojowej są w stanie ciekłym, rzadko zabarwione, ale podczas utleniania zmieniają się na ciemnożółty kolor. Słabo rozpuszczają się w wodzie, ale są rozpuszczalne w alkoholach, lipidach i zwykłych rozpuszczalnikach organicznych. 

Ich złożony skład wynika z obecności wielu pojedynczych substancji o bardzo zmiennych stężeniach. W czystych olejkach eterycznych znajduje się ponad 200 składników. Ogólnie wszystkie olejki eteryczne mają 2 lub 3 główne składniki o stężeniu między 20-70%, które decydują o właściwościach biologicznych olejków. Składniki można ogólnie podzielić na frakcje lotne i nielotne. 1-10% masy olejku eterycznego stanowią karotenoidy, kwasy tłuszczowe, flawonoidy i woski, które zaliczamy do substancji nielotnych. 

Zastosowanie w kosmetyce

Olejki eteryczne ze względu na swoje charakterystyczne właściwości roślin aromatycznych, z których są ekstrahowane, mają różnorodne zastosowanie w perfumerii i przemyśle kosmetycznym. Przeważnie używa się ich ze względu na aromat, zarówno do produkcji perfum, jak i do poprawy zapachu samego produktu kosmetycznego.

Wykazano również, że mają wszechstronne działanie przeciwgrzybicze, przeciwbakteryjne, przeciwzapalne i antyoksydacyjne, dlatego często występują także w formułach kosmetycznych do pielęgnacji skóry i włosów.

W produktach do pielęgnacji skóry olejki eteryczne często występują w mieszankach z innymi aktywnymi składnikami. Ponieważ składają się głównie z cząsteczek o niskiej masie cząsteczkowej i lipofilnych (rozpuszczalnych w olejach), umożliwia im to przenikanie przez skórę, dlatego stosuje się je w połączeniu z innymi substancjami, które same nie są zdolne do przenikania przez skórę. Mogą dostarczać skórze składników odżywczych i poprawiać jej wygląd. 

Olejki eteryczne zamiast konserwantów?

Rzeczywiście działają przeciwgrzybiczo i przeciwbakteryjnie, ale aby zapewnić stabilność produktu kosmetycznego, należałoby użyć większych ilości olejków eterycznych niż dozwolone. Dlatego są one głównie stosowane jako pomocnicze konserwanty i mogą pozwolić na zmniejszenie stężenia innych konserwantów, jednak zwykle nie są używane samodzielnie. 

Czy są bezpieczne?

Bezpieczeństwo ich stosowania w produktach kosmetycznych zależy od wielu czynników, w tym od jakości surowców i metody ekstrakcji używanej do pozyskiwania olejków eterycznych. Ponadto należy je przechowywać w szczelnych pojemnikach i chronić przed światłem. Dzięki temu zachowują swoje właściwości i zapobiega się problemom z niestabilnością, które mogłyby wpłynąć na samą formułę i jej stabilność. 

Jak się je pozyskuje?

Olejki eteryczne pozyskuje się różnymi metodami ekstrakcji, a wybór metody zależy od surowca roślinnego. Ekstrakcje można podzielić na dwie grupy: metody konwencjonalne i innowacyjne. Do metod konwencjonalnych zaliczamy tłoczenie na zimno, ekstrakcję rozpuszczalnikową, destylację (parową i wodną), hydrodifuzję i inne. 

Dzięki innowacyjnym technikom unikamy niektórych wad tradycyjnych metod. Nowoczesne techniki mają na celu skrócenie czasu ekstrakcji, zmniejszenie zużycia energii oraz ograniczenie użycia rozpuszczalników i emisji dwutlenku węgla. Należą do nich ekstrakcja z użyciem nadkrytycznego CO2, ekstrakcja ultradźwiękowa, ekstrakcja mikrofalowa bez rozpuszczalników i inne. 

Niepożądane skutki

Olejki eteryczne mogą powodować niepożądane skutki, które zazwyczaj są łagodne, ale w niektórych przypadkach odnotowano poważne reakcje. Jeśli stosowane miejscowo bez rozcieńczenia, mogą powodować podrażnienia i/lub rumień na skórze i błonach śluzowych, dlatego zaleca się stosowanie ich tylko w formach rozcieńczonych.

Poziomy toksyczności różnią się znacznie między olejkami eterycznymi. Wiele z nich jest toksycznych nawet w bardzo niskich stężeniach ze względu na toksyczność ich składników. W innych przypadkach wiele uważanych za nietoksyczne może wywoływać reakcje u osób wcześniej uczulonych na dany olejek eteryczny. 

Wiek osoby może również wpływać na stopień toksyczności ze względu na wpływ na strukturę skóry i metabolizm, przez co bardzo młodzi i starsi są bardziej wrażliwi. Najczęstsze powikłania wywoływane przez olejki eteryczne w kosmetykach to: kontaktowe zapalenie skóry (kontaktowe i alergiczne) oraz nadwrażliwość na światło.

W pierwszej tabeli wymieniono najczęstsze alergeny w olejkach eterycznych, a w drugiej tabeli te nieco mniej powszechne. 

 Fototoksyczność

Mówiąc o fototoksyczności, zazwyczaj mamy na myśli ekstrakty zawierające furokumaryny lub furanokumaryny. Naukowy Komitet ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS) napisał opinię na temat wymienionych substancji i stwierdził, że są bezpieczne do 1 ppm (1 mg/kg) w produktach końcowych. Przykłady olejków eterycznych zawierających furanokumaryny to: olejek eteryczny bergamotki, grejpfruta, cytryny, limonki, gorzkiej pomarańczy i inne. 

Jednak olejki eteryczne są prawnie ograniczone do stężeń, które nie powinny powodować niepożądanych skutków, jeśli nie jesteśmy uczuleni na dany olejek, i warto wiedzieć, które olejki eteryczne są wrażliwe na światło i unikać ich stosowania, gdy idziemy na słońce.

Tisserand R, Young R. Skład olejków eterycznych. Essential Oil Safety. 2014;5–22

Abdul Aziz ZA, Ahmad A, Mohd Setapar SH, Karakucuk A, Azim MM, Lokhat D, Rafatullah M, Ganash M, Kamal MA oraz Ashrad GM. Olejki eteryczne: techniki ekstrakcji, potencjał farmaceutyczny i terapeutyczny – przegląd. Current Drug Metabolism. 2018;19(0) Schäfer UF, Schneele J, Schmitt S, Reichling J. Skuteczność, wchłanianie i bezpieczeństwo olejków eterycznych. Dermatologiczne, kosmeceutyczne i kosmetyczne opracowania: podejścia terapeutyczne i nowatorskie. 2007;401-418 

https://ec.europa.eu/health/scientific_committees/consumer_safety/docs/sccs_o_102.pdf 

https://ec.europa.eu/health/ph_risk/committees/04_sccp/docs/sccp_o_036.pdf