Skóra jest jednym z największych organów, a także jednym z najcięższych, ważącym aż 4-5 kilogramów. Skóra pokrywa całą zewnętrzną powierzchnię ciała i stanowi ochronę przed czynnikami zewnętrznymi. Składa się z trzech warstw. Najbardziej zewnętrzną warstwę, która ma kontakt ze środowiskiem zewnętrznym, nazywamy naskórkiem lub epidermą. Następna jest warstwa środkowa, zwana skórą właściwą lub dermą. Najgłębsza warstwa to tkanka podskórna. Wszystkie trzy warstwy różnią się znacznie pod względem anatomii i funkcji.

Skóra pełni więcej funkcji, niż moglibyśmy przypuszczać

Głównym zadaniem skóry jest ochrona przed czynnikami zewnętrznymi. Stanowi pierwszą linię obrony i w ten sposób chroni także nasze organy. Skóra zapewnia ochronę mechaniczną, co oznacza, że chroni nas przed wnikaniem bakterii i wirusów, promieniowaniem UV oraz przed przenikaniem chemikaliów do organizmu. Pełni również funkcję bariery. Funkcja barierowa skóry chroni nas przede wszystkim przed utratą wody przez parowanie.

Skóra umożliwia także odczuwanie nacisku, dotyku, bólu, swędzenia oraz temperatury. Bierze udział w termoregulacji. Dzięki skórze regulowana jest temperatura ciała, co pomaga w jego ogrzewaniu lub ochładzaniu. Stanowi rezerwuar wody oraz energii w postaci tłuszczu, który znajduje się w tkance podskórnej. Przez skórę wydalane są także szkodliwe substancje z organizmu, głównie przez pot.

Naskórek składa się z kilku warstw

Naskórek to zewnętrzna warstwa skóry, która pełni funkcję ochronną i chroni nas przed czynnikami zewnętrznymi. Naskórek składa się z aż 4 warstw: warstwy podstawnej (stratum basale), warstwy kolczystej (stratum spinosum), warstwy ziarnistej (stratum granulosum) oraz warstwy rogowej (stratum corneum). Najbardziej zewnętrzna warstwa, nazywana również warstwą rogową lub stratum corneum, składa się z 20-30 warstw cienkich, spłaszczonych komórek, które działają jak bariera. W warstwie ziarnistej powstają glikolipidy, które wydzielane są na powierzchnię komórek i działają jak klej, dzięki czemu komórki trzymają się razem. W najniższej warstwie podstawnej powstają nowe komórki skóry (keratynocyty), które umożliwiają odnowę skóry.

Naskórek odnawia się co 28 dni

To kolejna ciekawa cecha naszej skóry – naskórek odnawia się mniej więcej co 28 dni. W tym czasie zewnętrzna warstwa martwych komórek (korneocytów) złuszcza się, a żywe komórki (keratynocyty) przesuwają się na powierzchnię. Proces ten jest dość podobny do zrzucania skóry przez węże, choć nie jest tak widoczny.

pH skóry ma istotny wpływ na funkcję barierową

Nasza skóra ma określone pH, które jest ważne dla jej prawidłowego funkcjonowania. pH szybko wzrasta od powierzchni skóry w kierunku głębszych warstw naskórka (tam jest równe fizjologicznemu pH, które wynosi 7,4). pH na powierzchni skóry zwykle mieści się w zakresie od 4 do 5,5, przy nieuszkodzonej skórze. Na pH skóry wpływają sebum, pot oraz fosfolipidy. Kwaśna warstwa ochronna skóry wpływa na funkcję barierową naskórka oraz na ochronę przeciwmikrobową skóry.

Na powierzchni skóry znajdują się ujścia gruczołów łojowych i potowych oraz włosy. Dzięki ujściom gruczołów łojowych na naskórku obecne są także tłuszcze, które zapewniają elastyczność skóry i zapobiegają powstawaniu łusek oraz pęknięć. Tłuszcze na skórze pochodzą z dwóch źródeł: lipidów naskórkowych, które utrzymują funkcję barierową skóry, oraz wydzieliny gruczołów łojowych, czyli sebum.

Skóra właściwa jest ważna dla mechanicznej wytrzymałości skóry

Skóra właściwa lub derma to warstwa tkanki łącznej, która znajduje się między naskórkiem a tkanką podskórną. Derma ma strukturę włóknistą, składa się z kolagenu, elastyny, zakończeń nerwowych, mieszków włosowych oraz gruczołów. Derma odgrywa ważną rolę w podtrzymywaniu i ochronie skóry oraz głębszych warstw, a także pomaga w termoregulacji. W skórze właściwej znajdują się głównie komórki zwane fibroblastami. Uczestniczą one w syntezie nowej tkanki kolagenowej. W skórze właściwej znajdują się także komórki odpornościowe oraz tłuszczowe, które również odgrywają ważną rolę w utrzymaniu prawidłowej struktury i funkcji dermy.

Kolagen jest najobficiej występującym białkiem w skórze właściwej. Pełni ważną rolę, ponieważ zapewnia skórze mechaniczną wytrzymałość. W skórze właściwej występuje kolagen typu I oraz kolagen typu III. Kolagen znajduje się także w mięśniach, kościach, zębach, chrząstkach oraz w ścianach wszystkich narządów ciała. W skórze właściwej elastyna również odgrywa ważną rolę strukturalną.

Ciekawostka: gruczoły łojowe i jeden typ gruczołów potowych stają się aktywne dopiero w okresie dojrzewania

W skórze właściwej znajdują się także wszystkie przydatki skóry – czyli mieszki włosowe, gruczoły łojowe oraz gruczoły potowe. Gruczoły łojowe w dzieciństwie nie są aktywne, zaczynają działać dopiero w okresie dojrzewania pod wpływem hormonów. Są gęsto rozmieszczone na twarzy, za uszami, w górnej części klatki piersiowej oraz na plecach. Przy cerze tłustej gruczoły łojowe są większe niż przy cerze suchej. Przez gruczoły łojowe wydzielane jest sebum, które składa się z trójglicerydów, skwalenu i steroli. W skórze właściwej mamy dwa typy gruczołów łojowych: jedne nazywamy apokrynowymi gruczołami potowymi, a drugie ekrynowymi gruczołami potowymi. Ekrynowe gruczoły potowe biorą udział w termoregulacji, a pot ekrynowy składa się w 99% z wody i 1% soli. Apokrynowe gruczoły potowe stają się aktywne dopiero w okresie dojrzewania. Pot apokrynowy ma charakterystyczny zapach i składa się z cholesterolu, trójglicerydów oraz kwasów tłuszczowych.

Tkanka podskórna

Tkanka podskórna jest największą i najgrubszą częścią skóry, składającą się głównie z tłuszczu. Tkanka podskórna stanowi aż 10% masy ciała, więc następnym razem, gdy się ważysz, możesz śmiało odjąć te 10%. Żart na bok. Tkanka podskórna mechanicznie chroni nasze narządy wewnętrzne. Ze względu na dużą zawartość tłuszczu stanowi doskonałą izolację termiczną dla naszych ważnych organów i jest magazynem energii. W tkance podskórnej syntetyzowanych jest wiele hormonów.

Blog powstał we współpracy z Cosmedoc.si