Lëkura është një nga organet më të mëdha, por edhe një nga më të rënda, pasi peshon rreth 4-5 kilogramë. Lëkura mbulon të gjithë sipërfaqen e jashtme të trupit dhe kështu përfaqëson mbrojtjen kundër faktorëve të jashtëm. Ajo përbëhet nga tre shtresa. Shtresa më e sipërme, që është në kontakt me mjedisin e jashtëm, quhet epidermë ose epiderma. Pason shtresa e mesme, që quhet dermë. Shtresa më e brendshme quhet hipodermë. Të treja shtresat ndryshojnë shumë në anatomi dhe funksion.

Lëkura ka më shumë funksione sesa mund të mendojmë

Detyra kryesore e lëkurës është të na mbrojë nga faktorët e jashtëm. Ajo përfaqëson linjën e parë të mbrojtjes dhe në këtë mënyrë mbron edhe organet tona. Lëkura ofron mbrojtje mekanike, që do të thotë se na mbron nga depërtimi i baktereve dhe viruseve, nga rrezatimi UV dhe nga depërtimi i kimikateve në trup. Gjithashtu ka një funksion barrierë. Funksioni barrierë i lëkurës na mbron kryesisht nga avullimi i ujit.

Me lëkurën gjithashtu ndiejmë presionin, prekjen, dhimbjen, kruarjen dhe temperaturën. Lëkura merr pjesë edhe në termorregullim. Me ndihmën e lëkurës rregullohet temperatura e trupit, që ndihmon në ngrohje ose ftohje të trupit. Ajo përfaqëson një rezervuar uji dhe një rezervuar energjie në formën e yndyrës që gjendet në hipodermë. Përmes lëkurës nxirren edhe substanca të dëmshme nga trupi përmes djersës.

Epidermis përbëhet nga disa shtresa

Epidermisi është shtresa më e sipërme e lëkurës, që ka funksion mbrojtës dhe na mbron nga faktorët e jashtëm. Epidermisi përbëhet nga 4 shtresa: shtresa bazale (stratum basale), shtresa spinose (stratum spinosum), shtresa granuloze (stratum granulosum) dhe shtresa korneale (stratum corneum). Shtresa më e sipërme, që quhet edhe shtresa korneale ose stratum corneum, përbëhet nga 20-30 shtresa qelizash të holla dhe të sheshta që veprojnë si barrierë. Në shtresën granuloze formohen glikolipidet, të cilat sekretohen në sipërfaqen e qelizave dhe veprojnë si ngjitës, duke mbajtur qelizat së bashku. Në shtresën më të poshtme, shtresën bazale, formohen qelizat e reja të lëkurës (keratinocitet), që mundësojnë rigjenerimin e lëkurës.

Epidermisi rigjenerohet çdo 28 ditë

Kjo është një tipar interesant i lëkurës sonë, që epidermisi rigjenerohet rreth çdo 28 ditë. Në këtë proces, shtresa e sipërme e qelizave të vdekura (korneocitet) shkëputet, ndërsa qelizat e gjalla (keratinocitet) dalin në sipërfaqe. Paksa si heqja e lëkurës te gjarpërinjtë, por jo aq e dukshme.

pH-ja e lëkurës ndikon rëndësishëm në funksionin barrierë

Lëkura jonë ka një pH të caktuar, që është i rëndësishëm për funksionimin normal të saj. pH-ja rritet shpejt nga sipërfaqja e lëkurës drejt shtresave më të thella të epidermisit (aty është e barabartë me pH-në fiziologjike prej 7.4). pH-ja në sipërfaqen e lëkurës zakonisht varion midis 4 dhe 5.5 në lëkurë të paprekur. Në pH-në e lëkurës ndikojnë sebumi, djersa dhe fosfolipidet. Shtresa acidike mbrojtëse e lëkurës ndikon në funksionin barrierë të epidermisit dhe në mbrojtjen kundër mikroorganizmave.

Në sipërfaqen e lëkurës gjenden kanalet e gjëndrave të yndyrës dhe djersës, si dhe qimet. Për shkak të kanaleve të gjëndrave të yndyrës në epidermis, në të gjenden edhe yndyrat që mundësojnë elasticitetin e lëkurës dhe parandalojnë formimin e shkallëve dhe çarjeve. Yndyrat në lëkurë janë nga dy burime: lipidët epidermalë, që mbajnë funksionin barrierë të lëkurës, dhe sekrecionet e gjëndrave të yndyrës ose sebumi.

Dermisi është i rëndësishëm për qëndrueshmërinë mekanike të lëkurës

Dermisi është shtresa e indit lidhës që ndodhet midis epidermisit dhe hipodermës. Dermisi është një strukturë fibrilare, e përbërë nga kolagjeni, elastina, përfundimet nervore, folikulat e flokëve dhe gjëndrat. Dermisi luan një rol të rëndësishëm në mbështetjen dhe mbrojtjen e lëkurës dhe shtresave më të thella, dhe ndihmon edhe në termorregullim. Në dermis gjenden kryesisht qelizat e quajtura fibroblaste. Ato marrin pjesë në sintezën e indeve të reja kolagjene. Në dermis gjenden edhe qelizat imune dhe yndyrore, të cilat gjithashtu kanë një rol të rëndësishëm në ruajtjen e strukturës dhe funksionit normal të dermisit.

Kolagjeni është proteina më e përqendruar në dermis. Ai ka një rol të rëndësishëm, pasi i jep lëkurës qëndrueshmëri mekanike. Në dermis gjenden kolagjeni i tipit I dhe kolagjeni i tipit III. Gjithashtu kolagjen gjendet edhe në muskuj, kocka, dhëmbë, kërc dhe në muret e të gjitha organeve të trupit. Elastina gjithashtu luan një rol të rëndësishëm strukturor në dermis.

Fakt interesant: gjëndrat e yndyrës dhe një lloj gjëndrash të djersës aktivizohen vetëm në pubertet

Në dermis gjenden edhe të gjitha shtesat e lëkurës – pra folikulat e flokëve, gjëndrat e yndyrës dhe gjëndrat e djersës. Gjëndrat e yndyrës nuk janë aktive gjatë fëmijërisë, ato fillojnë të funksionojnë vetëm në pubertet për shkak të ndikimit të hormoneve. Ato janë të pranishme në mënyrë të dendur në fytyrë, pas veshëve, në pjesën e sipërme të kraharorit dhe në shpinë. Në lëkurën me tip yndyror, gjëndrat e yndyrës janë më të mëdha se në lëkurën e thatë. Përmes gjëndrave të yndyrës sekretohet sebumi, i përbërë nga trigliceridet, skualeni dhe sterolet. Në dermis kemi dy lloje gjëndrash të yndyrës: njërat quhen gjëndra apokrine të djersës, të tjerat gjëndra ekrine të djersës. Gjëndrat ekrine të djersës marrin pjesë në termorregullim, dhe djersa ekrine përbëhet nga 99% ujë dhe 1% kripë. Gjëndrat apokrine të djersës aktivizohen vetëm në pubertet. Djersa apokrine ka një erë karakteristike dhe përbëhet nga kolesteroli, trigliceridet dhe acidet yndyrore.

Hipodermë

Hipoderma është pjesa më e madhe dhe më e trashë e lëkurës, që përbëhet kryesisht nga yndyra. Hipoderma përbën rreth 10% të peshës trupore, kështu që herën tjetër kur të peshohemi, mund të heqim me siguri këto 10%. Shaka mënjanë. Hipoderma mbron mekanikisht organet tona të brendshme. Për shkak të përmbajtjes së lartë të yndyrës, ajo është një izolim i shkëlqyer termik për organet tona vitale dhe përfaqëson një rezervë energjie. Në hipodermë sintetizohen shumë hormone.

Blogu është krijuar në bashkëpunim me Cosmedoc.si